sa panahon ng Espanyol, samaháng panrelihiyon o pangkawanggawa
de-
1:
unlaping pambuo ng pang-uri at nangangahulugang may-roon, nakasuot, o gumagamit, karani-wang ipinapalit sa naka-, hal de-kotse, de-koryente, de-kuwerdas
2:
gawâ sa, hal de-lata, de-goma
3:
unlaping pambuo ng pandiwa at nangangahulugang a tanggalin, ilayô mula sa, o malayô hal deport, dethrone b pababâ, hal degrade, demote c gawin ang kabaligtaran, hal decompose, de-moralize d lubusan; ganap, hal deplore, declare
sa Bibliya, anak ni Jacob, ipinagbili ng mga kapatid upang maging alipin, at naging mataas na pinunò ng Ehipto
san-
:
varyant ng sang- at a ginagamit sa mga salitâng nagsisimula sa d, l, r, s, o t, hal sandugo, sandipa, sanlibo b dinudugtungan ng hula-ping , an, hal sanlibutan
San I•sí•dro
:
sa Katoliko Romano, patron ng mga magsasaká; ipinagdiriwang ang pista tuwing 15 Mayo
De pro•fún•dis
:
dasal para sa patay
San Roque (san ró•ke)
:
prusisyon kasáma ang estatwa ni San Roque upang maiwasan ang anumang sakuna at epidemya
San Páb•lo
1:
sa Bibliya, a dating si Saul na tagausig ng mga apostoles ni Kristo b nagsulat ng ilan sa mga epistola at ng Aklat ng mga Pahayag
2:
lungsod sa Laguna
San Fer•nán•do
1:
kabesera ng Pampanga
2:
kabesera ng La Union
de jure (di dyú•ri)
:
may karapatan; ayon sa karapatan
san péd•ro
1:
uri ng mabangong palay na tumutubò sa mataas na pook, at napakaliit ng mga butil
umiiral sa realidad, mayroon o wala mang legal na karapatan o pahintulot
San Diego (san di•yé•go)
:
pangalan ng bayan at pangunahing tagpuan sa Noli Me Tangere
de luxe (de laks, de luks)
1:
mataas na uri
2:
may taglay na luho
san páb•lo
:
palay na tumutubò sa mataas na pook, maliliit ang butil at mabango, tinatawag ding sinampáblo
Rizal, Jose (ri•zál, ho•sé)
:
(1861 1896) pambansang bayani; awtor ng Noli Me Tangere at El Filibusterismo, pangunahing Propagandista, pinag-hinalaang lider ng Rebolusyong Fili-pino, at binitay noong 30 Disyembre 1896
Búrgos, Jose (búr•gos, ho•sé)
:
(1837-1972) isa sa Gomburza, pinakabatà sa tatlo, at kura paroko ng Katedral ng Maynila
alyas na ginagamit ng isang tao sa pakikilaban o sa iba pang gawain
ná•ta de coco (ná•ta de kó•ko)
:
malambot at parang helatinang pagkain na nabubuo sa pamamagi-tan ng pagburo sa tubig ng niyog
ka•bé•sa de ba•ra•ngáy
:
noong panahon ng Espanyol, pinunò ng nayon na binubuo ng 50-60 mag-anak
Cagayan de Oro (ka•ga•yán de ó•ro)
:
lungsod sa Misamis Oriental at kabesera ng lalawigan
Fló•res de Má•yo
:
pagdiriwang tuwing buwan ng Mayo na tinatampukan ng pagbibigay ng bulaklak bílang parangal kay Birheng Maria
ká•ma•rá de re•pre•sen•tán•tes
:
mababàng kapulungan
Ve•nus de Mi•lo
:
klasikong imahen ni Aphrodite na tinatáyang ginawâ noong 100 BC, itinuturing na pinakatanyag na sinaunang eskultura, natagpuan sa Griyegong isla ng Melos noong 1820, at nása museong Louvre sa Paris, France ngayon
juego de prenda (hu•wé•go de prén•da)
:
huwégo de prénda
junta de autoridades (hún•ta de áw• to•ri•dá•des)
:
noong panahon ng Espanyol, lupong tagapayo ng gobernador heneral ukol sa pananalapi at mga alituntunin ng pamahalaan
tour de force (túr de fórs)
:
katangi-tanging lakas, galíng, o ka-kayahan.
Dela Cruz, Jose (de•lá kruz, ho•sé)
:
pangunahing makata sa Maynila noong ika-19 na siglo at itinuturing na awtor ng maraming popular na awit at korido; binansagang “Huseng Sisiw.”
joie de vivre (zwha de viv)
:
ligaya sa búhay
pa•láb•ra de ho•nór
:
pa-ngako na kailangang tuparin at nakatayâ ang pangalan
consejo de administracion (kon• sé•ho de ád•mi•nís•tras•yón)
:
sa panahon ng Espanyol, gabineteng nagpapayo sa gobernador-heneral hinggil sa mahahalagang usapín
interpreter ni Fernando Magallanes, sinasabing katutubò sa Filipinas
dama de noche (dá•ma de nót•se)
:
halámang ornamental (Cestrum nocturnum) na mahabà ang mga sanga, at berdeng manilaw-nilaw ang bulaklak na humahali-muyak sa gabi, katutubo sa tropikong Amerika
ko•rí•da de tó•ros
:
panooring tinatampukan ng naglalabang toro at matador
acto de atricion (ák•to de a•tris•yón)
:
noong panahon ng Espanyol, paraan ng paghingi ng kapatawaran
tribunal de consulado (tri•bu•nál de kon•su•lá•do)
:
no-ong panahon ng Espanyol, tribunal na binubuo ng mga mangangalakal na nagpapasiya ukol sa mga bagay sa pangangalakal, obligasyon, at kontrata.
Acta de Tejeros (ak•tá de te•hé•ros)
:
kasulatang nilagdaan noong 1897 ni Andres Bonifacio at nagpapawalang-bisa sa halalan ng mga opisyal na ginanap noong 22 Marso 1897 sa Kumbensiyong Tejeros
ka•dé•na de a•mór
:
baging (Antigonon leptopus) na may malakíng habilog na dahon at may ukit ang mga gilid, may mga bulaklak na nakapumpon sa bawat tangkay, kulay mapusyaw hanggang matingkad na pink, katutubò sa Mexico at malaganap ngayon sa buong Filipinas, may mga variety na inaalagaan sa hardin at may mga bulaklak na kulay putî hanggang pink
San Carlos, Lungsod (san kár•los)
1:
lungsod sa Pangasinan
2:
lungsod sa Negros Occidental
Mi•yer•ko•lés de Se•ní•sa
:
unang araw ng Kuwaresma na ginugunita sa pama-magitan ng pagpapahid ng abó sa noo pagkatapos magsimba
Fló•res de Ma•rí•a
:
Flores de Mayo
jeu de mots (zhu de mó)
:
pilipit na salita
auditor de guerra (aw•di•tór de gé•ra)
:
noong panahon ng Espanyol, hukom sa mataas na kapulungan sa mga kasong may hurisdiksiyong militar
ka•bél•yo de ang•hél
:
baging (Quamoclit pennata) na ginagamit na halámang ornamental
pa•pél de tsí•na
:
papel na inangkat mula sa Tsina, gawâ sa kawayan o bulak.
informe de conducta (in•fór•me de kon•dúk•ta)
:
no-ong panahon ng Espanyol, hudisyal na imbestigasyon ukol sa pagkatao ng isang indibidwal
Don Tiburcio de Espadaña (don ti•búr•si•yó de es•pa•dán•ya)
Ru•é•da de la For•tú•na
:
Gulong ng Kapalaran, isang laro na gumagamit ng isang tablerong naku-kuhanan ng sagot sa anumang ma-isip itanong
Juan de la Cruz (hu•wán de•la kruz)
:
taguri sa karaniwang Filipino
Hu•wán de la Krus
:
Juan de la Cruz.
Cruz, Apolinario de la (kruz a•po•li• nár•yo de la)
:
tagapagtatag at pinunò ng Cofradia de San Jose
ang•hél de la gu•wár•di•yá
1:
anghel na pinaniniwalaang tagapagtanggol ng isang tao, lalo upang makaiwas sa panganib o pagkakamali
2:
tao na nangangalaga sa kapakanan ng ibang tao
Aquino de Belen, Gaspar (a•kí•no de be•lén, gas•pár)
:
awtor ng kauna-unahang pasyon sa Tagalog na inilimbag noong 1704
Legaspi, Miguel Lopez de (le•gás•pi mi•gél ló•pes de)
:
1510-1572, matagumpay na kongkista-dor na Espanyol at unang hinirang na gobernador heneral ng Filipinas.
Rio Grande de Mindanao (rí•yo grán• de de min•da•náw)
:
pinakamalaking ilog sa katimugang Filipinas, umaabot sa 320 km ang ha-bà, nagsisimula ito sa hilagang sila-ngang Mindanao timog ng Butuan at tinatawag doong Ilog Pulanggi, du-madaloy ito upang sumanib sa Ilog Kabacan at nagiging Ilog Mindanao. Mula sa kabundukan, nagiging sentro ito ng malawak at mayamang lupain sa timog gitnang bahagi ng Mindanao hanggang magtapos sa Golpong Mo-ro
Don Tiburcio de Espadaña (don ti•búr•si•yó de es•pa•dán•ya)
:
tauhang Espanyol sa Noli Me Tangere at El Filibusterismo, nagpapanggap na doktor, at sunod sunurang bána ni Donya Victorina